Spelsoorten
Bij Biljartclub Bellevue'66 beoefenen we meerdere vormen van carambole biljart. Elke spelsoort heeft zijn eigen regels, uitdagingen en charme.
Libre
Libre is de meest toegankelijke vorm van carambole biljart. De naam betekent "vrij": er zijn geen beperkingen in het aantal banden dat geraakt mag worden.
De spelregels
Er wordt gespeeld met drie ballen: wit, rood en geel. Geel en wit zijn de spelersballen. De speler dient met de eigen spelersbal de andere twee ballen te raken. Het staat een speler vrij om zijkanten (banden) van de tafel te raken, hoe vaak dat ook gebeurt. Ook wordt vaak gespeeld met twee witte en een rode bal, waarbij één witte bal gemerkt is met een zwarte stip.
Spelbegin
Libre start nadat de afstoot is gespeeld om te bepalen wie er mag beginnen. Hierbij wordt de rode bal op positie A gelegd, de gele bal in het midden op de denkbeeldige lijn van C naar D en de witte bal op de lijn van C naar E. Beide spelers spelen hun bal naar de korte band. De speler waarvan de bal het dichtst bij de korte band eindigt, mag bepalen wie er begint.
Acquitstoot
De speler die mag beginnen is verplicht dit met de acquitstoot te doen. Hierbij ligt de rode bal op positie A, de gele bal op positie C en de witte bal op positie E. De acquitstoot opent de partij door de witte bal te stoten via de rode bal en daarna via de banden naar de gele bal. Het is zelfs mogelijk om via de rode bal met een trekstoot de speelbal rechtstreeks naar geel te brengen.
Verboden zones
De hoeken van het biljart zijn afgetekend met een schuine krijtlijn. In deze verboden zones mag men maximaal 2 caramboles maken. Bij de derde carambole moet één van de aanspeelballen de hoek verlaten hebben.
Entrée en dedans
Bij het intreden van de tweede aanspeelbal in de verboden zone kondigt de arbiter "entrée" aan. Na de tweede carambole kondigt de arbiter "dedans" aan. Lukt het niet om een bal uit het vak te laten gaan, dan kondigt de arbiter "resté dedans" aan en krijgt de tegenstander de beurt. Als de positie bijna een "entrée" oplevert kondigt de arbiter "a cheval" aan als teken dat de speler nog door mag gaan.
Série Américain
In het libre spel wordt geprobeerd de ballen zo dicht mogelijk bij elkaar te leggen aan de band. Hierdoor kan een ideale positie ontstaan die "Série Américain" heet. Bij deze techniek worden de ballen in bijna exact dezelfde positie gehouden bij elke stoot en schuiven zij met kleine stapjes langs de band op. Is een hoek bereikt, dan probeert de speler de positie om te draaien waarna de serie voortgezet kan worden.
De acquitstoot opent de partij
Série Américain: ballen langs de band verzamelen
Bijzondere situaties
Butage (springende bal): als een bal uit de tafel springt keurt de arbiter een eventuele carambole af en legt de acquitstoot op voor de tegenstander.
Vastliggende ballen: als de speelbal vast ligt tegen een andere bal mag de speler doorspelen maar moet hij van de vastliggende bal af spelen. De speler mag ook de arbiter vragen de ballen op te leggen voor een acquitstoot.
Touché: het is alleen toegestaan de eigen spelersbal te raken met de pomerans van de keu. Raakt een speler een bal met zijn kleding of in de voorbeweging, dan wordt de carambole afgekeurd.
Biljardé: als de spelersbal de aanspeelbal raakt terwijl het contact met de keu nog niet gestopt is, keurt de arbiter de carambole af.
Verkeerde bal: als een speler per abuis met de spelersbal van de tegenstander gaat spelen, mag alleen de arbiter dit annonceren. De carambole waarin dit wordt opgemerkt wordt afgekeurd.
Beginnersniveau
Bij een springende bal legt de arbiter de acquitstoot op
Tijdens een wedstrijd moet altijd één voet aan de grond blijven
Bandstoten
Bij bandstoten moet de spelersbal verplicht één of meer banden raken vóórdat de tweede aanspeelbal geraakt wordt. Dit maakt het spel tactischer dan libre.
De spelregels
De spelersbal moet eerst één of meer banden raken voordat de tweede aanspeelbal geraakt wordt. De eerste aanspeelbal mag direct geraakt worden, maar de tweede pas nadat er minimaal één band is aangeraakt. Een directe carambole op de tweede bal is niet toegestaan.
Tactisch spel
Een goede speler kiest bewust welke band hij aanstoot en met welke kracht, zodat de bal na de bandstoot precies bij de tweede aanspeelbal uitkomt. Het berekenen van hoeken is daarbij essentieel.
Verboden zones
Net als bij libre gelden bij bandstoten de verboden zones in de hoeken. In elke hoek mogen maximaal 2 caramboles achter elkaar gemaakt worden.
Gemiddeld niveau
Driebanden
Driebanden is de meest technische en veeleisende spelsoort van carambole biljart. Alle biljarttechnieken komen samen in een tactisch spel waarin verdediging en aanval snel in elkaar kunnen overgaan.
De spelregels
De spelersbal moet minimaal drie banden raken voordat de tweede aanspeelbal geraakt wordt. De banden mogen in elke volgorde geraakt worden, voor, tijdens of na het raken van de eerste aanspeelbal. Elke band die de spelersbal raakt telt mee, ook als dezelfde band meerdere keren geraakt wordt.
Spelbegin
Een partij driebanden start met de trekstoot waarbij de uitkomst bepaalt wie er mag beginnen. De rode bal wordt op het middenpunt van de tafel gelegd, de gele spelersbal rechts en de witte spelersbal links van de rode bal. De arbiter gunt beide spelers hun inspeeltijd waarna de acquitstoot wordt neergelegd.
Setsysteem
Bij sommige toernooien wordt tegenwoordig het setsysteem gespeeld. Het gaat dan om "the best of 3" of "the best of 5". Elke set gaat tot 15 caramboles, waardoor een tegenstander nooit tegen een te grote achterstand aankijkt. Dit maakt het spel spannend en snel.
Carotte
Carotte is de term voor een zeer verdedigend spel. Een speler speelt bewust defensief om het goede spel van de tegenstander te doorbreken. Dit type spel wordt meestal niet in dank afgenomen en heeft een negatief effect op het partijgemiddelde.
Het Diamondsysteem
De Amerikaan Willie Hoppe is de bedenker van het diamondsysteem. Het maakt gebruik van exact geplaatste "diamonds" in de houten rand om de vier banden van het biljart. Ken je het vertrekpunt en het aankomstpunt, dan reken je uit welke loop de bal moet hebben en stoot je dusdanig.
Het Schaefer systeem
Het Schaefer systeem wordt gebruikt bij losse voorbanden en kan bij alle biljartspelsoorten worden toegepast. Jacob Schaefer Jr. was de grootste kadrist van Amerika, ook wel "The Wizard" genoemd.
Gevorderd niveau
Grote namen in het driebanden
Semih Sayginer "Mr. Magic"
De Turkse driebander Semih Sayginer staat bekend als "Mr. Magic" vanwege zijn spectaculaire stoten. Hij claimt ooit een serie van 31 caramboles te hebben gemaakt, al was daar geen arbiter bij aanwezig. De officieel erkende wereldrecordserie staat op naam van vier spelers: Junichi Komori (1993), Raymond Ceulemans (1998), Roland Forthomme (2012) en Frédéric Caudron (2013).
Eddy Merckx
Niet te verwarren met de wielrenner: Eddy Merckx de biljarter (geboren 1968) werd naar de wielrenner vernoemd door zijn vader. Hij bezit het wereldrecord kortste partij over 50 punten: hij scoorde 50 caramboles in slechts 6 beurten, goed voor een gemiddelde van 8,33. Hij is tweevoudig wereldkampioen driebanden.
Raymond Ceulemans "Mr. 100"
De Belg Raymond Ceulemans, bijgenaamd "Mr. 100", is de absolute grootmeester van het driebanden. Hij veroverde 21 driebanden wereldtitels, meer dan enige andere speler ooit. Hij begon op zevenjarige leeftijd te biljarten in het café van zijn vader in Lier. In 2003 werd hij door Koning Albert II van België tot ridder geslagen voor zijn levenslange verdiensten voor de sport.
Masako Katsura
Deze Japanse vrouw, actief in de jaren vijftig, plaveide de weg voor vrouwen in het professioneel biljarten. Zij was de eerste vrouw die werd gevraagd deel te nemen aan een toernooi om de Wereldbeker. Tijdens een demonstratie maakte zij een serie van 10.000 caramboles in het kaderspel en ging daarmee 27 keer rond de tafel.
Driebanden mag momenteel in Nederland tot het populairste biljartspel worden gerekend. Het combineert alle technieken en biedt voor het publiek een spannend spel waarbij met verbazing gekeken kan worden naar spelers die ogenschijnlijk onmogelijke stootbeelden oplossen.
Kader
Kader is een spelsoort waarbij het tafeloppervlak is verdeeld in vakken door middel van krijtlijnen. Per vak mag slechts een beperkt aantal caramboles gemaakt worden.
De spelregels
Het tafeloppervlak is verdeeld in rechthoekige vakken door middel van krijtlijnen. Per vak mag een vooraf bepaald maximum aantal caramboles gemaakt worden. Zodra dit maximum bereikt is, moet minimaal één aanspeelbal het vak verlaten voordat er verder gespeeld mag worden.
Vakken en limieten
De vakindeling en het maximumaantal caramboles per vak verschilt per klasse. In hogere klassen zijn de vakken kleiner en het maximum lager, wat de spelsoort aanzienlijk moeilijker maakt. Hierdoor is kader een spelsoort die zowel voor beginners als gevorderden geschikt is.
Entrée en dedans
Wanneer een tweede aanspeelbal een vak binnenkomt kondigt de arbiter "entrée" aan. Bij het bereiken van het maximum roept de arbiter "dedans". Lukt het niet om een bal uit het vak te laten gaan, dan kondigt de arbiter "resté dedans" aan en verliest de speler zijn beurt. Als de positie bijna een "entrée" oplevert kondigt de arbiter "a cheval" aan als teken dat de speler nog door mag gaan.
Strategie
Kader vereist dat de speler voortdurend nadenkt over de positie van de ballen in relatie tot de vakgrenzen. Het verplaatsen van de ballen naar een gunstig vak is een belangrijk onderdeel van de strategie.
Alle niveaus
Het tafeloppervlak verdeeld in vakken bij kader
Tien over rood
Tien over rood is een gezellig spel dat uitstekend geschikt is voor een groepje spelers. Zoals de naam doet vermoeden speelt men elk te maken punt eerst via de rode bal, met als doel 10 caramboles te maken.
De spelregels
Het spel wordt gespeeld met de drie ballen op tafel. Men speelt allen met dezelfde witte of gele bal. De bedoeling is dat ieder die de 10 caramboles haalt voor dat moment klaar is met het spel. Degene die overblijft en de 10 caramboles niet haalt, is de verliezer. Gebruikelijk is dat de verliezer een rondje betaalt.
Vaststaand op zeven
Op het aantal van 7 punten staat men "vast" en kan men de punten niet meer kwijtraken. Mis je rood en heb je nog geen 7 punten behaald, dan verlies je het tot dan toe behaalde aantal punten en moet men weer van nul beginnen.
Laatste carambole
Het is gangbaar dat de laatste carambole gemaakt moet worden door een driebandstoot of een losse bandstoot. Dit houdt de spanning er langer in.
Niveauverschil
Als er bij de spelers een groot niveauverschil aanwezig is, wordt vaak afgesproken dat de sterkere speler bijvoorbeeld 10 driebanders of 10 bandstoten moet maken. Dit zorgt voor een eerlijkere strijd.
Populair spel
Tien over rood is in de kroeg een zeer populair spel. Er zijn biljartclubs die hier toernooien in houden. De genoemde aantallen caramboles en de afspraken rondom "vast staan" kunnen onderling anders worden afgesproken.
Alle niveaus
Kom biljarten bij Bellevue'66
Wil je deze spelsoorten zelf uitproberen? Kom twee avonden vrijblijvend en gratis meedraaien. Onze leden helpen je graag op weg.